Tim Berkelaar

Zaterdag 24 oktober was de derde fysieke bijeenkomst van de Vereniging Digitale Autonomie. Thema: hoe helpen we mensen écht van Big Tech af?

Aanwezig waren (onder anderen) vertegenwoordigers van verschillende initiatieven die hulp bieden:

▪ De Digitale Omslag – https://dedigitaleomslag.nl

▪ Doeidag – https://doeidag.nl

▪ Better Tech Club – https://bettertechclub.eu

▪ deSHITify – https://deshittify.nl

▪ Eerlijk Digitaal Onderwijs – https://eerlijkdigitaalonderwijs.nl/

Er werd gewerkt vanuit de persona ´Emma’, de "bezorgde burger". Ze wil weg bij Big Tech, maar ICT is haar hobby niet. En Emma is bepaald niet alleen. In de gesprekken daarna werd er kennis uitgewisseld over waar je het beste mee kan beginnen (zoekmachine en browser zijn relatief simpel, een ander e-mail adres is vaak een lastigere stap), wat goede alternatieven zijn en maar vooral over hoe je ‘Emma’ ondersteunt. Er is echt meer nodig dat een globaal stappenplan op een website.

De vereniging gaat hiermee verder: initiatieven verbinden en gezamenlijk aan de weg timmeren. Er is wel dringend behoefte aan iemand die de communicatie oppakt (vooralsnog als vrijwilligerswerk). Ben of ken je die persoon? Meer informatie: stuur een mailtje naar contact@digitaleautonomie.org.

Op zaterdag 24 oktober organiseert de Vereniging voor Digitale Autonomie haar volgende themabijeenkomst, met deze vraag centraal: hoe organiseren we praktische overstaphulp voor particulieren en kleine organisaties die van Big Tech af willen – juist voor wie weinig technische kennis/interesse heeft? Digitale autonomie mag geen voorrecht zijn van een tech-savvy elite. Er zijn wel overzichten van alternatieven (te veel alternatieven) en stappenplannen te vinden, maar wij denken dat er méér hulp nodig is voor onze doelgroep.

Ochtend: doelgroep en geschikte alternatieven in beeld We brengen de "persona's" in beeld voor wie we deze hulp bedoelen. Tjitske Visser van De Digitale Omslag licht toe hoe zij de overstap voor niet-technische gebruikers aanpakken. En we inventariseren welke Big Tech-alternatieven geschikt zijn voor precies onze doelgroep.

Middag: twee werkgroepen

Vormgeving van de overstaphulp – denken over handleidingen en persoonlijke begeleiding.

Organisatie van de vereniging – financiering, communicatie en partners.

De bijeenkomst is niet alleen voor mensen die overstaphulp willen bieden. Als je op zoek bent naar overstaphulp horen we graag wat je concreet nodig zou hebben.

De bijeenkomst is in het 'Landhuis in de Stad´, Park Oog in Al 1, Utrecht. Inloop, onderling kennismaken vanaf 10u, start programma om 11u. Om 16u sluiten we af en is er gelegenheid om nog te borrelen. Lunch en consumpties zijn voor eigen rekening, ter plekke te voldoen.

Aanmelden voor de bijeenkomst kan via deze link: https://timberkelaar.thegood.cloud/apps/forms/s/t3q389fZEjtsawDaErpE3CG3

Er is nog een klein aantal plaatsen over voor deze bijeenkomst. Je aanmelding is definitief als we hem per e-mail hebben bevestigd (laat dus in het formulier een mailadres achter waarop we je kunnen bereiken).

Hoe kun je als individu of kleine organisatie zonder ICT-afdeling de stap zetten naar alternatieven? Er zijn wel tips te vinden, maar vaak zijn ze te oppervlakkig of onvolledig.

Bij de Vereniging voor Digitale Autonomie vinden we dat er meer nodig is: gedetailleerde gidsen, praktische ondersteuning en een community die elkaar helpt. Daarom organiseren we op 24 oktober in Utrecht een bijeenkomst om dit samen vorm te geven.

We concentreren ons in deze bijeenkomst op het organiseren van hulp bij overstappen naar gebruiksvriendelijke, stabiele en betaalbare alternatieven voor BigTech-diensten. Denk aan aanbieders zoals Proton, Soverin, Infomaniak, The Good Cloud en Ente, of open-source oplossingen zoals Linux Mint en Bitwarden. Self-hosting en diensten van kleine aanbieders vallen buiten onze focus, omdat we willen dat de overstap voor iedereen haalbaar en toegankelijk is.

Hoe kun jij bijdragen? We zoeken mensen die bijvoorbeeld: ✅ Alternatieven in kaart willen brengen en beoordelen ✅ Overstapgidsen willen schrijven (bijv. "Hoe stap je over van Gmail naar Proton?") ✅ Overstap-events willen organiseren ✅ Overstappers willen begeleiden ✅ De communicatie over onze activiteiten willen oppakken ✅ Onze activiteiten willen sponsoren

Interesse: mail naar info@digifree.nl

Het is nu een week of zes geleden dat in mijn MacBook Air aan de kant heb gelegd en een refurbished laptop (een ThinkPad 490s om precies te zijn) in gebruik heb genomen als mijn 'daily driver' (met Linux Mint daarop dus). Eigenlijk doe ik alleen de volgende dingen met mijn laptop (voorheen dus op de MacBook):

1. Internet (en dus veel online applicaties)
2. Mail
3. Office (tekstverwerking, spreadsheets, presentaties)
4. Signal
5. Spotify
6. Foto's beheren en (licht) bewerken

Voor de eerste drie gebruik ik de standaard applicaties van Linux Mint (respectievelijk: Firefox, Thunderbird en LibreOffice). Signal en Spotify hebben een applicatie voor Linux die hetzelfde levert als de Windows en MacOS versies. Dat gaat allemaal prima!

Voor het beheren en bewerken van foto's zijn er Linux applicaties. Ik heb Pix en Shotwell geprobeerd. Die zijn erg basic: je kunt wel albums aanmaken, foto's taggen, bijsnijden, contrast bijstellen en dergelijke. Met DigiKam kan wat meer, maar dat vind ik wel héél gebruikersonvriendelijk. Dan is er nog GIMP, vooral voor geavanceerde bewerkingen, maar dat heeft ook een, laten we zeggen, nogal steile leercurve.

Aan geavanceerde bewerkingen heb ik niet zo'n behoefte, ik zou daarvoor met Pix of Shotwell wel uit de voeten kunnen. Maar omdat mijn foto verzameling nogal chaotisch is wil ik er graag in kunnen zoeken op locatie waar de foto is gemaakt en gezichten en onderwerpen kunnen herkennen en er op kunnen zoeken.

Toen stuitte ik er op dat er Linux applicaties zijn die je op een server kunt installeren ('self hosted´) die dit wel kunnen (PhotoPrism en Immich) en die je gebruikt via de browser (die server zal desnoods ook je eigen laptop kunnen zijn). Deze hebben wel de door mijn gewenste functionaliteit, maar het installeren leek me nog wel wat ingewikkeld.

Tenslotte kwam ik uit bij Ente (https://ente.io). Ente is end-to-end encrypt en volledig open source. In theorie zou je het zelf kunnen hosten, maar Ente biedt een gehoste versie aan. Ik test nu met een gratis 10gB abonnement. Een 200gB abonnement (dat zou voor mij genoeg zijn) kost €4,99 per maand. Mijn huidige 200gB iCloud abonnement kost €2,99 per maand, dus het prijsverschil is te overzien. De gezichts- en onderwerp herkenning vindt lokaal plaats, daarvoor moet je de Ente applicatie installeren. Er zijn ook iOS en Android apps, die er ook voor zorgen dat de foto's die je met je telefoon maakt direct worden gesynchroniseerd (heb ik nog niet uitgeprobeerd).

Het ziet er naar uit dat - als ik op een goede dag het Apple eco-systeem verlaat - dat Ente dan mijn oplossing voor beheer van mijn foto's wordt.

Steeds meer mensen maken bewuste keuzes bij hun aankopen. Ze kiezen biologische groenten, schakelen over naar een duurzame bank na het raadplegen van de Eerlijke Bankwijzer, of kopen vlees met het 'beter leven' keurmerk. Hun waarden bepalen de keuzes die ze als consument maken.

Ook bij digitale diensten groeit de bewustwording

Deze trend zien we nu ook bij digitale diensten. In ons vorige blog bespraken we drie redenen waarom burgers afstand willen nemen van Big Tech: privacy, ethiek en onafhankelijkheid.

Maar hier ligt een probleem: veel mensen willen wel bewuste digitale keuzes maken, maar missen de kennis en tijd om te beoordelen hoe een bepaald digitaal product scoort op privacy en ethiek.

Digitale 'Greenwashing'

Bedrijven spelen handig in op onze zorgen, maar hun claims zijn moeilijk te doorgronden. We zien regelmatig 'greenwashing' - denk aan Meta's recente campagnes over 'tiener-accounts' op Instagram of hun verhaal over WhatsApp-encryptie, waarbij lang niet alles werd verteld.

Bij voedsel hebben we biologische keurmerken, bij banken de Eerlijke Bankwijzer. Maar voor digitale diensten ontbreken dergelijke hulpmiddelen nog grotendeels. Dat maakt het voor gewone gebruikers bijna onmogelijk om goede keuzes te maken.

Het echte probleem: overstappen is complex

Een pak melk kopen is simpel. Maar overstappen naar Linux (in plaats van Windows), Libre Office (in plaats van Microsoft Office), Firefox (in plaats van Chrome), of Nextcloud (in plaats van Google Drive) is een stuk complexer.

Waar kun je terecht voor hulp?

Voor wie een andere auto wil kopen heeft de ANWB tests en kostenberekeningen. Als je die auto eenmaal hebt is er een Wegenwacht. In de digitale wereld is dit soort ondersteuning in veel beperktere mate beschikbaar.

Senioren kunnen terecht bij SeniorWeb voor hulp met Windows, Facebook en WhatsApp (wel alleen weer de Big Tech diensten). Mensen die moeite hebben met digitaal verkeer met de overheid en de bank vinden ondersteuning bij bibliotheken.

Maar wie helpt burgers die juist bewust willen overstappen naar alternatieven zoals Linux, open source software, of privacy-vriendelijke diensten? Die hulpstructuur bestaat er nauwelijks.

Tijd voor een nieuwe aanpak

Daarom onderzoeken we wat voor ondersteuning mensen nodig hebben om bewuste digitale keuzes te maken. Het gaat niet alleen om welke alternatieven er zijn - van Signal tot Linux, van DuckDuckGo tot Mastodon - maar ook om praktische begeleiding bij de overstap. Vervolgens is de vraag hoe die ondersteuning georganiseerd kan worden.

Misschien hebben we keurmerken nodig voor digitale diensten, of een digitale ANWB met praktische handleidingen voor open source software, of zelfs fysieke ondersteuning. Want alleen zo kunnen we mensen echt helpen bij hun digitale keuzevrijheid.

k ben al sinds lang Apple gebruiker. Apple is dan misschien niet de 'ergste' van de Big Tech, immers hun verdienmodel is het verkopen van spullen en niet het verkopen van advertenties op basis van een profiel dat ze van je opbouwen (zoals bij Meta en Google). Toch wil ik eens zien hoe het leven zonder Apple is. Daarom een refurbished laptop (Lenovo 490s) aangeschaft en daarop Linux Mint geïnstalleerd (als je even op internet zoekt dan vind je talloze handleidingen om dat te doen, het is niet echt moeilijk).

Hoe bevalt het? Heel goed eigenlijk. Linux Mint lijkt heel erg op Windows, voor mij als Apple gebruiker was dat even wennen. Maar browsen op het web met Firefox, mailen met Thunderbird (koppelen van mijn iCloud mailaccount was geen probleem) en Libre Office voor documenten, spreadsheets en presentaties, het werkt prima. En Spotify heeft een app voor Linux waarmee ik met airplay kan streamen naar mijn versterker.

Ik moet me nog verdiepen in het beheren en bewerken van foto's. Uiteraard is daar ook Linux software voor, maar of die vergelijkbaar is met wat Apple hier te bieden heeft, moet nog blijken.